Nowa podstawa programowa i lista lektur szkolnych. Co zmienia rozporządzenie z 11 marca 2026 r.?
11 marca 2026 r. podpisane zostało rozporządzenie zmieniające podstawę programową kształcenia ogólnego, które wprowadza nowe zasady dotyczące m.in. nauczania języka polskiego oraz listy lektur szkolnych. Zmiany mają obowiązywać od roku szkolnego 2026/2027 i są elementem szerszej reformy programowej obejmującej szkołę podstawową i ponadpodstawową.
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów nowych przepisów jest sposób traktowania klasycznych utworów literackich oraz zmiana podejścia do kanonu lektur.
Lektury obowiązkowe i uzupełniające – większa elastyczność
Nowa podstawa programowa utrzymuje podział na lektury obowiązkowe oraz uzupełniające, jednak zmienia proporcje między nimi. W większym stopniu niż dotychczas zakłada się wybór tekstów przez nauczyciela i dostosowanie listy lektur do możliwości oraz zainteresowań uczniów.
W praktyce oznacza to odejście od bardzo sztywnego kanonu obowiązującego w ostatnich latach. Lista lektur obowiązkowych ma być krótsza, natomiast część uzupełniająca – szersza i bardziej otwarta. Nauczyciele będą mogli sięgać po różne teksty kultury: literaturę współczesną, reportaż, fragmenty dzieł klasycznych czy inne formy przekazu.
Celem zmian jest skupienie się na rozwijaniu kompetencji czytelniczych i interpretacyjnych uczniów, a nie jedynie na realizowaniu długiej listy konkretnych tytułów.
„Pan Tadeusz” w nowej podstawie programowej
Szczególne emocje wzbudziła kwestia „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. W dotychczasowych programach epopeja narodowa była jedną z najważniejszych lektur omawianych w całości, zwłaszcza w szkołach ponadpodstawowych.
W nowej podstawie programowej utwór nie znika z edukacji polonistycznej, jednak jego status ulega zmianie. Zamiast obowiązkowej lektury całego dzieła w programie pojawia się możliwość pracy z wybranymi fragmentami – przede wszystkim z inwokacją oraz wybranymi scenami, które mają służyć analizie języka, tradycji romantycznej i kontekstu historycznego.
Rozwiązanie to ma – według autorów reformy – pozwolić na zachowanie najważniejszych elementów klasycznego tekstu, przy jednoczesnym ograniczeniu objętości obowiązkowego materiału.
Zmiany w nauczaniu języka polskiego
Nowa podstawa programowa zakłada również inne podejście do nauczania języka polskiego. Większy nacisk ma zostać położony na:
- interpretację różnych tekstów kultury,
- rozwijanie umiejętności argumentacji i krytycznego myślenia,
- pracę z krótszymi formami literackimi,
- łączenie literatury z kontekstami społecznymi i historycznymi.
Zmniejszenie liczby lektur obowiązkowych ma dać nauczycielom więcej czasu na pogłębioną analizę tekstów oraz pracę projektową.
Reforma od roku szkolnego 2026/2027
Rozporządzenie z 11 marca 2026 r. jest częścią szerszego procesu zmian w systemie edukacji, który obejmuje również m.in. nowe przedmioty oraz stopniowe wdrażanie zmodyfikowanych podstaw programowych na kolejnych etapach kształcenia.
Zmiany dotyczące lektur szkolnych już teraz wywołują szeroką debatę w środowisku nauczycieli, ekspertów i rodziców. Zwolennicy reformy podkreślają, że większa elastyczność pozwoli lepiej dopasować nauczanie do współczesnych uczniów. Krytycy obawiają się natomiast osłabienia roli klasycznego kanonu literatury w edukacji.
W najbliższych miesiącach szkoły i nauczyciele będą przygotowywać się do wdrażania nowych zasad, które zaczną obowiązywać wraz z rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027.
