Poeta, żołnierz i syn Mazowsza

(…) Więc sny? I znów jestem w Płocku,
i znów konwalie (psiakrew),
a w Radziwiu kaczeńce i jaskry
i o świcie, i o północku (…).

W. Broniewski “Najbliższa ojczyzna”

Wśród wybitnych osób związanych z ziemia płocką na przestrzeni ostatnich 200 lat jego postać wyróżniała się wyjątkową wrażliwością, którą potrafił dzielić się za pomocą języka poezji. Był patriotą, ale nie kryształowym. Wielu oceniając go widzi w nim zdrajcę. Złożona postać, przedstawiam – Władysława Broniewskiego.

Władysław Broniewski urodził się 17 grudnia 1897 roku w Płocku, w domu przy ulicy Warszawskiej 12 (obecnie Kościuszki 24). W tamtych czasach dom otoczony był ogrodem z gruszami, morwą i kilkusetletnim dębem – rosnącym do dziś pomnikiem przyrody. Z ogrodu rozciągał się widok na Wisłę i zielone tereny na jej zachodnim brzegu. Piękno przyrody oraz atmosfera rodzinnego, inteligenckiego domu, ukształtowały młodego poetę w duchu romantyzmu. Wychowywał się w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Uczył się w Gimnazjum Polskim w Płocku, gdzie działał w organizacjach niepodległościowych i współtworzył drużynę skautów. W 1915 roku, mając zaledwie 17 lat, wstąpił do Legionów Polskich, przyjmując pseudonim „Orlik”. Walczył także w wojnie polsko-bolszewickiej, za co został odznaczony orderem Virtuti Militari.

Po odzyskaniu niepodległości jego poglądy polityczne ewoluowały w kierunku komunizmu. W latach 1920-39 Broniewski żył z literatury, pracując między innymi jako dziennikarz i sekretarz redakcji.

W 1939 roku, w obliczu zagrożenia niemieckiego, opublikował słynny wiersz „Bagnet na broń”. Po agresji ZSRR znalazł się we Lwowie, gdzie został aresztowany przez NKWD i więziony m.in. na Łubiance. Zwolniony po układzie Sikorski–Majski, wstąpił do armii generała Andersa i z nią opuścił ZSRR. Do Polski powrócił w 1945 roku. W pierwszych latach powojennych wspierał nowy system polityczny i pisał utwory o charakterze propagandowym, choć zachowywał pewną niezależność – odmówił np. napisania nowego hymnu państwowego. W okresie stalinizmu był jednym z najbardziej znanych poetów w kraju, a jego twórczość często interpretowano jako wyraz zaangażowania politycznego i sympatii do komunizmu.

Twórczość Broniewskiego łączyła motywy patriotyczne, rewolucyjne i osobiste. Pisał poezję żołnierską, społeczną i liryczną. Do jego najważniejszych wierszy należą m.in. „Bagnet na broń”, „Żołnierz polski”, „Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego”, „Mazowsze”, „Najbliższa ojczyzna”, a także przejmujący cykl wierszy poświęconych zmarłej córce – „Anka”.

Choć Broniewski większość życia spędził poza Płockiem, miasto nad Wisłą pozostało dla niego miejscem najważniejszym – „najbliższą ojczyzną”. To właśnie płocki krajobraz, wzgórze Tumskie i rozległe widoki na Mazowsze powracały w jego wierszach. Pisał o nich w utworach „Mazowsze”, „Dzwon w Płocku” czy „Miasto rodzinne”. Płock był dla Broniewskiego źródłem wspomnień i inspiracji, miejscem, gdzie – jak sam podkreślał – narodziła się jego poezja. Dzięki temu twórczość poety pozostaje ważną częścią dziedzictwa kulturalnego powiatu płockiego.

Michał Karol Korwin-Szymanowski