Tadeusz Mazowiecki – płockie korzenie pierwszego premiera wolnej Polski

Płock był prowincjonalny, ale miał pewne ambicje i świadomość swoich wartości T. Mazowiecki

W Płocku, pod kasztanowcami Tumskiego Wzgórza, nieopodal katedry i najstarszej polskiej szkoły średniej, stoi pomnik przedstawiający zamyślonego Tadeusza Mazowieckiego. Postać pierwszego niekomunistycznego premiera po 1989 roku opiera się o ławkę i spogląda na panoramę Wisły oraz budynek Liceum Ogólnokształcące im. Marszałka Stanisława Małachowskiego w Płocku. Lokalizacja pomnika nie jest przypadkowa – właśnie z tym miastem związane była młodość przyszłego premiera, który wielokrotnie powtarzał: „Tu są moje korzenie”.

Mazowiecki urodził się 18 kwietnia 1927 roku w Płocku, w rodzinie inteligenckiej. Jego rodzina należało do szlacheckiego rodu herbu Dołęga, posiadała majątek w Umieninie Łubkach, w powiecie bielskim, gdzie do dziś znajduje się niewielki, skromny dwór Mazowieckich. Życie przyszłego polityka było jednak związane przede wszystkim z Płockiem. Ojciec, Bronisław Mazowiecki, lekarz i absolwent słynnej „Małachowianki”, po studiach medycznych w Warszawie powrócił do rodzinnego miasta i w 1898 roku objął stanowisko lekarza powiatowego a następnie lekarza miejskiego.

Rodzina mieszkała początkowo przy ulicy Tumskiej, a następnie przy ulicy 1 Maja, finalnie zaś na Bratka. To właśnie w Płocku Mazowiecki spędził dzieciństwo i wczesną młodość. Wybuch II wojny światowej przerwał jego edukację. Aby uniknąć wywiezienia na roboty przymusowe, trzynastoletni Mazowiecki podjął pracę gońca w szpitalu św. Trójcy na ul. Kościuszki. Wspomnienia z okupowanego miasta na zawsze zapisały się w jego pamięci. Po latach wspominał dramatyczne sceny deportacji ludności żydowskiej z Płocka, których był świadkiem.

W czasie okupacji uczył się na tajnych kompletach, a po wojnie powrócił do nauki w „Małachowiance”, gdzie w 1946 roku zdał maturę. Choć później rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, z rodzinnym miastem utrzymywał stały kontakt. W Płocku również zawarł pierwszy związek małżeński – w 1950 roku poślubił Krystynę Kotulankę w kościele św. Dominika.

Droga Mazowieckiego do najwyższych stanowisk państwowych była długa i związana z działalnością polityczną, publicystyczną oraz społeczną. W 1958 roku współtworzył miesięcznik Więź, którego przez ponad dwie dekady był redaktorem naczelnym. W latach sześćdziesiątych został posłem na Sejm. W latach osiemdziesiątych był doradcą związku zawodowego Solidarność, a po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce został internowany.

Przełomowym momentem w jego karierze politycznej były obrady Okrągłego Stołu w 1989 roku. Po częściowo wolnych wyborach parlamentarnych Mazowiecki stanął na czele rządu jako pierwszy niekomunistyczny premier w powojennej historii kraju. Funkcję tę pełnił w latach 1989–1991, stając się jednym z symboli pokojowej transformacji ustrojowej w Polsce.

Mimo wieloletniej działalności w Warszawie Mazowiecki zawsze podkreślał swoje płockie korzenie. W 2011 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela miasta. Podczas uroczystości wspominał dzieciństwo, rodziców i doświadczenia okupacyjne, które – jak mówił – pozostawiły w jego pamięci „ślady niezatarte”. Podkreślał także, że wyniósł z Płocka wiarę, poczucie odpowiedzialności społecznej oraz inspirację płynącą z bogatej historii miasta.

Po śmierci Mazowieckiego 28 października 2013 roku, mieszkańcy Płocka oddali mu szczególny hołd. W ratuszu wystawiono księgę kondolencyjną, a flagę miejską opuszczono do połowy masztu. W 2019 roku na Tumskim Wzgórzu odsłonięto jego pomnik – dzieło rzeźbiarki Iwony Jesiotr-Krupińskiej. Na kamiennym postumencie umieszczono słowa, które najlepiej oddają jego postawę życiową: „Można się różnić, można się spierać, ale nie wolno się nienawidzić”.

Dla wielu mieszkańców Płocka Mazowiecki pozostaje nie tylko wybitnym politykiem, lecz także jednym z najbardziej znanych płocczan – człowiekiem, który z nadwiślańskiego miasta wyruszył do wielkiej polityki, nigdy jednak nie zapominając o miejscu swojego pochodzenia.

Michał Karol Korwin Szymanowski